Hepgor gwe-lywio
Ty ol Rhestr English

Beth yw Safle Treftadaeth y Byd?

 Rhan o rwydwaith unigryw a gydnabyddir gan UNESCO fel y gorau yn y byd

divider curve

I’w cynnwys ar Restr Treftadaeth y Byd, rhaid i safleoedd fod o werth cyffredinol eithriadol a bodloni o leiaf un o ddeg meini prawf dethol.

(i) cynrychioli campwaith o athrylith greadigol dynol;

(ii) arddangos cyfnewidiad pwysig o werthoedd dynol, dros gyfnod amser neu o fewn ardal ddiwylliannol o’r byd, ar ddatblygiadau mewn pensaernïaeth neu dechnoleg, celfyddydau anferthol, tref-gynllunio neu ddylunio tirlun;

(iii) dwyn tystiolaeth unigryw neu o leiaf eithriadol i draddodiad diwylliannol neu i wareiddiad sy’n byw neu sydd wedi diflannu;

(iv) bod yn enghraifft eithriadol o fath o adeilad, ensemble pensaernïol neu dechnolegol neu dirlun sy’n dangos (a) cam(au) arwyddocaol yn hanes dynoliaeth;

(v) bod yn enghraifft eithriadol o anheddiad traddodiadol dynol, defnydd tir, neu ddefnydd-môr sy’n cynrychioli’r diwylliant (neu ddiwylliannau), neu ryngweithio dynol â’r amgylchedd yn enwedig pan mae wedi dod yn ddiamddiffyn o dan effaith newid anghildroadwy;

(vi) bod yn gysylltiedig yn uniongyrchol neu’n ddiriaethol â digwyddiadau neu draddodiadau byw, gyda syniadau, neu â chredoau, â gweithiau celfyddydol a llenyddol o arwyddocad cyffredinol eithriadol. (Mae’r Pwyllgor o’r farn y dylid yn ddelfrydol defnyddio’r maen prawf hwn ar y cyd â meini prawf eraill);

(vii) i gynnwys ffenomena naturiol eithriadol neu ardaloedd o harddwch naturiol eithriadol a phwysigrwydd esthetig;

(viii) bod yn enghreifftiau eithriadol sy’n cynrychioli cyfnodau pwysig yn hanes y ddaear, gan gynnwys cofnod o fywyd, prosesau daearegol sylweddol parhaus yn natblygiad tirffurfiau, neu nodweddion geomorffig neu ffisiograffig arwyddocaol;

(ix) bod yn enghreifftiau eithriadol sy’n cynrychioli sylweddol prosesau ecolegol a biolegol parhaus yn esblygiad a datblygiad ecosystemau daearol, dŵr croyw, ecosystemau arfordirol a morol a chymunedau planhigion ac anifeiliaid;

(x) cynnwys y cynefinoedd naturiol pwysicaf a mwyaf arwyddocaol ar gyfer cadwraeth in-situ o amrywiaeth biolegol, gan gynnwys y rhai sy’n cynnwys rhywogaethau dan fygythiad sydd o werth cyffredinol eithriadol o safbwynt gwyddoniaeth neu gadwraeth.

UNESCOlogo

World-Heritage---Treftadaeth-y-Byd (2)

Confensiwn Treftadaeth y Byd

Mae treftadaeth ddiwylliannol a naturiol ymhlith yr asedau amhrisiadwy ac unigryw, nid yn unig rhai pob cenedl, ond y ddynoliaeth i gyd.  Mae’r golled, drwy ddirywiad neu ddiflannu, unrhyw un o’r asedau mwyaf gwerthfawr hyn yn gyfystyr â thlodi o ran treftadaeth holl bobloedd y byd.  Gellir ystyried rhannau o’n treftadaeth, oherwydd eu nodweddion eithriadol, i fod o “Werth Cyffredinol Eithriadol” ac fel y cyfryw yn deilwng o amddiffyniad arbennig yn erbyn y peryglon sy’n eu bygwth fwyfwy.

Er mwyn sicrhau, cyn belled ag y bo modd yr adnabyddir yn briodol, y diogelir, y cedwir ac y cyflwynir treftadaeth y byd, mabwysiadodd aelod-wladwriaethau UNESCO (Sefydliad Addysg, Gwyddonol a Diwylliannol y Cenhedloedd Unedig) “Gonfensiwn Treftadaeth y Byd” yn 1972.

Caiff Treftadaeth Ddiwylliannol a Naturiol eu diffinio yn erthyglau 1 a 2 o “Gonfensiwn Treftadaeth

Erthygl 1 – “treftadaeth ddiwylliannol”

  • henebion: gweithiau pensaernïol, gweithiau cerflun coffaol a phaentiadau, elfennau neu adeiladau o natur archeolegol, arysgrifau, anheddau ogof a chyfuniadau o nodweddion sydd o Werth Cyffredinol Eithriadol o safbwynt hanes, celf neu wyddoniaeth;
  • grwpiau o adeiladau; grwpiau o adeiladau ar wahân neu’n gysylltiedig sydd, oherwydd eu pensaernïaeth, eu homogenedd neu le yn y dirwedd, o Werth Cyffredinol Eithriadol o safbwynt hanes, celf neu wyddoniaeth;
  • safleoedd: gweithiau dyn neu weithiau cyfun natur a dyn, ac ardaloedd, gan gynnwys safleoedd archeolegol sydd o Werth Cyffredinol Eithriadol o safbwynt hanesyddol, esthetig, ethnolegol neu anthropolegol..

Erthygl 2 – “treftadaeth naturiol”

  • nodweddion naturiol yn cynnwys ffurfiadau ffisegol a biolegol neu grwpiau o ffurfiannau o’r fath sydd o Werth Cyffredinol Eithriadol o safbwynt esthetig neu wyddonol;
  • ffurfiannau daearegol a ffisiolegol ac ardaloedd a amlinellir yn union sy’n ffurfio cynefin o rywogaethau dan fygythiad o anifeiliaid a phlanhigion o Werth Cyffredinol Eithriadol o safbwynt gwyddoniaeth neu gadwraeth;
  • safleoedd naturiol neu ardaloedd naturiol a amlinellir yn union o Werth Cyffredinol Eithriadol o safbwynt gwyddoniaeth, cadwraeth neu brydferthwch naturiol.